(FDI Việt Nam) – Ô nhiễm môi trường tại Hà Nội đang trở thành vấn đề cấp bách khi chất lượng không khí ngày càng xấu đi. Thành phố phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm ô nhiễm môi trường không khí, quá tải trong việc xử lý chất thải rắn và nước thải, khiến chất lượng môi trường chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của cuộc sống hiện đại.
Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội, ông Trần Sĩ Thanh, đã chỉ ra thực trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Thực trạng và giải pháp xử lý các vấn đề cấp bách trong công tác bảo vệ môi trường Thủ đô Hà Nội”.
Hội thảo được tổ chức nhằm phân tích nguyên nhân sâu xa và tìm kiếm các giải pháp thiết thực, hiệu quả để cải thiện chất lượng môi trường tại Thủ đô trong thời gian tới.
Ô nhiễm môi trường trở thành một vấn đề nóng
Với sự phát triển đô thị nhanh chóng và dân số cơ học tăng mạnh, đặc biệt là ở khu vực nội đô, Hà Nội đang phải đối mặt với những thách thức lớn về môi trường. Là trung tâm của khu vực đồng bằng sông Hồng, nơi có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất cả nước, Hà Nội đang gặp nhiều vấn đề như ô nhiễm môi trường không khí và tình trạng quá tải trong xử lý chất thải rắn, nước thải.
Theo GS.VS. Châu Văn Minh, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, giống như nhiều thành phố lớn trên thế giới, Hà Nội cũng đang đối diện với các vấn đề môi trường nghiêm trọng trong quá trình phát triển.
Hà Nội đang đối mặt với nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng, như ô nhiễm môi trường không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5; ô nhiễm nguồn nước, bao gồm cả nước mặt và nước ngầm; áp lực từ chất thải rắn; cùng tác động của biến đổi khí hậu như thời tiết cực đoan, sự suy giảm diện tích cây xanh và hệ sinh thái đô thị.
Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng sống, mà còn có thể cản trở sự phát triển bền vững và thu hút đầu tư của Thủ đô.
Theo TS. Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, mặc dù Hà Nội đang phát triển kinh tế mạnh mẽ, nhưng điều này cũng kéo theo việc sử dụng tài nguyên gia tăng và ô nhiễm môi trường trở nên nghiêm trọng hơn.
Đặc biệt, ô nhiễm môi trường không khí đang ngày càng tồi tệ, với số ngày trong năm có nồng độ PM2.5 vượt quá mức cho phép (QCVN 05) tại các khu vực nội thành và một số huyện ngoại thành, đặc biệt trong mùa đông, từ tháng 10 đến tháng 3-4 năm sau.
Mặc dù đã có nhiều giải pháp và biện pháp để giảm thiểu ô nhiễm, nhưng các nguồn thải chính tại Hà Nội và các tỉnh lân cận vẫn chưa được kiểm soát hiệu quả.
Ông Tùng cho biết ô nhiễm môi trường không khí đang là vấn đề cấp bách ở Hà Nội, với nồng độ PM2.5 trung bình vượt quá quy chuẩn cho phép (QCVN 05:2023) từ 1,5 đến 2 lần trong nhiều ngày. Trong năm 2023, chỉ có 15% số ngày đạt mức AQI Tốt, 50% ở mức Trung bình, và 34% thuộc loại Kém và Xấu. Đặc biệt, mức độ ô nhiễm không đồng đều giữa các quận nội thành và các huyện ngoại thành.
Cũng theo chuyên gia này cho biết, chất lượng không khí ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ chịu ảnh hưởng lớn từ yếu tố khí hậu như gió, mưa, nhiệt độ và độ ẩm. Ô nhiễm môi trường không khí đặc biệt nghiêm trọng vào mùa đông, từ tháng 10 năm trước đến tháng 3-4 năm sau.
Bên cạnh đó, chất lượng không khí Hà Nội bị ảnh hưởng nhiều từ các tỉnh lân cận: Hà Nam, Hưng Yên, Hải Dương, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hòa Bình…
Theo TS. Hoàng Dương Tùng, ô nhiễm môi trường không khí ở Hà Nội chủ yếu xuất phát từ các nguồn thải như giao thông, công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp, đốt rơm rạ và từ các tỉnh lân cận.
Bên cạnh đó, vấn đề ô nhiễm môi trường nước cũng không kém phần nghiêm trọng, khi nước thải sinh hoạt ở cả khu vực đô thị và nông thôn chưa được thu gom và xử lý hiệu quả. Tỉ lệ xử lý nước thải tại các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất nhỏ và làng nghề tái chế rất thấp, dẫn đến ô nhiễm nguồn nước ở các sông, hồ và tầng nước ngầm của Hà Nội.
Dù Hà Nội đã triển khai một số nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt và hệ thống thu gom, nhưng mục tiêu xử lý 70% nước thải đô thị vào năm 2030, cùng với việc xử lý nước thải sinh hoạt ở nông thôn và nước thải sản xuất, vẫn còn là một thách thức lớn.
Về vấn đề rác thải, thành phố đã đầu tư vào các nhà máy đốt rác phát điện để giảm dần việc chôn lấp tại các bãi rác. Tuy nhiên, việc thu gom và xử lý rác sinh hoạt vẫn chưa hiệu quả, đặc biệt là tình trạng các bãi rác tự phát ở các huyện ngoại thành.
Biện pháp cải thiện môi trường
Trước thực trạng ô nhiễm môi trường, việc tìm kiếm các giải pháp hiệu quả để giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách đang là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu.
Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội, ông Trần Sĩ Thanh, khẳng định công tác bảo vệ môi trường luôn được Thành phố và Trung ương đặc biệt quan tâm. Điều này thể hiện rõ trong các văn bản quan trọng của Trung ương và Thành phố, đã được triển khai trong thời gian qua.
Mới đây, ba văn kiện quan trọng gồm Luật Thủ đô sửa đổi năm 2024 và hai Quy hoạch Thủ đô đã được phê duyệt. Luật Thủ đô đã quy định rõ một số nhiệm vụ cần triển khai, đặc biệt là việc xác định vùng phát thải thấp. Quy hoạch Thủ đô cũng đã xác định môi trường là một trong những nhiệm vụ cấp bách cần được ưu tiên giải quyết trong giai đoạn 2025-2030.
Ông Thanh cũng chia sẻ rằng Hà Nội đang thực hiện nhiều hoạt động thiết thực nhằm cải thiện môi trường, như xử lý ô nhiễm không khí, xử lý nước thải, làm sạch các dòng sông và hiện đại hóa công tác thu gom rác thải.
Để giảm ô nhiễm môi trường không khí, Hà Nội đang thực hiện nhiều giải pháp như hạn chế xe cá nhân, phát triển phương tiện giao thông công cộng, chuyển đổi sang giao thông xanh, xóa bỏ việc đốt than tổ ong, tăng cường rửa đường và giám sát vệ sinh môi trường tại các công trình xây dựng.
Về xử lý nước thải và làm sạch các dòng sông, thành phố đang triển khai các biện pháp bổ cập nước và cải tạo sông Tô Lịch, với mục tiêu hoàn thành vào tháng 9/2025 theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm.
Đồng thời, công tác thu gom rác thải cũng được hiện đại hóa, với việc thí điểm phân loại rác tại nguồn ở 5 quận nội thành.
Theo ông Thanh, chất lượng môi trường tại Hà Nội, đặc biệt là không khí, hiện chưa đáp ứng yêu cầu. Để giải quyết vấn đề này, thành phố cần sự hợp tác chặt chẽ từ các chuyên gia, nhà khoa học, tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.
GS.VS. Châu Văn Minh, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho rằng khoa học và công nghệ đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý và bảo vệ môi trường, đặc biệt trong việc giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách của Hà Nội.
Trên thế giới, nhiều thành phố lớn đã áp dụng thành công các giải pháp khoa học và công nghệ để cải thiện chất lượng môi trường. Các giải pháp này bao gồm hệ thống quan trắc không khí tự động, công nghệ xử lý nước thải hiện đại, mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải, cùng với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giám sát và dự báo tình trạng môi trường.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã thực hiện nhiều nghiên cứu và dự án liên quan đến việc quan trắc và mô phỏng chất lượng không khí, đưa ra các cảnh báo sớm và các giải pháp kiểm soát ô nhiễm. Các dự án cũng tập trung vào phát triển chế phẩm sinh học, vật liệu xử lý ô nhiễm, cũng như áp dụng công nghệ tiên tiến trong xử lý nước thải.
Ngoài ra, Viện còn nghiên cứu và ứng dụng công nghệ tái chế, xử lý chất thải rắn để hướng tới nền kinh tế tuần hoàn. Gần đây, Viện đã triển khai các giải pháp sử dụng AI, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám và GIS để giám sát và quản lý môi trường đô thị.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẵn sàng đồng hành cùng Tp.Hà Nội trong nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ để giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách.
Với lợi thế vượt trội trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cam kết sẽ là đối tác cùng Hà Nội đối phó với các thách thức ô nhiễm môi trường. Mục tiêu là xây dựng một Thủ đô xanh, sạch, đẹp, phát triển bền vững, xứng đáng với vai trò là Thủ đô của Việt Nam trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên phát triển thịnh vượng và vững mạnh của dân tộc.
Nguồn: VN Economy
